Wieki XVI-XVIII 

Wieki XVI-XVIII (czasy królów elekcyjnych)

👑 Rzeczpospolita Obojga Narodów i Królowie Elekcyjni (XVI–XVIII w.)

Po wygaśnięciu dynastii Jagiellonów nastał czas wolnej elekcji, w którym szlachta wybierała monarchę w drodze głosowania. Był to okres wielkich zwycięstw militarnych, ale także postępującego kryzysu państwa.

Złoty i Srebrny Wiek (XVI/XVII w.)

• 1576 r. – Stefan Batory: Jeden z najwybitniejszych królów elekcyjnych. Poślubił Annę Jagiellonkę i przeprowadził zwycięskie wojny z Rosją, reformując przy tym polską armię (utworzenie piechoty wybranieckiej).

• 1587 r. – Początek dynastii Wazów: Wybór Zygmunta III Wazy na króla. Jego panowanie to czas unii personalnej ze Szwecją, ale także licznych konfliktów.

• 1596 r. – Stołeczna Warszawa: Zygmunt III Waza przeniósł dwór królewski z Krakowa do Warszawy. Miasto stało się centrum politycznym kraju ze względu na bliższe położenie do Szwecji i Litwy.

Czas Wojen i Kryzysu (XVII w.)

• 1655–1660 r. – Potop Szwedzki: Najazd Szwecji, który niemal doprowadził do upadku państwa. Wojna przyniosła katastrofalne zniszczenia gospodarcze, demograficzne i bezpowrotną utratę wielu dóbr kultury (rabunki). Symbolem oporu stała się obrona Jasnej Góry.

• 1683 r. – Odsiecz Wiedeńska: Wielki triumf chrześcijaństwa. Wojska polsko-austriacko-niemieckie pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego rozbiły armię osmańską pod Wiedniem. Polska husaria przesądziła o klęsce Turków, kończąc ich ekspansję w Europie.

Upadek i Rozbiory (XVIII w.)

• 1764 r. – Ostatni Król: Elekcja Stanisława Augusta Poniatowskiego, mecenasa sztuki i zwolennika reform, który musiał mierzyć się z coraz silniejszą ingerencją sąsiednich mocarstw.

• 1772 r. – I Rozbiór Polski: Rosja, Prusy i Austria dokonują pierwszego podziału terytorium Rzeczypospolitej.

• 3 maja 1791 r. – Konstytucja 3 Maja: Uchwalenie pierwszej w Europie i drugiej na świecie nowoczesnej ustawy zasadniczej. Była to próba ratowania suwerenności i reformy ustroju (zniesienie liberum veto).

• 1793 r. – II Rozbiór Polski: Dokonany przez Rosję i Prusy jako reakcja na reformy Sejmu Czteroletniego i Konstytucję.

• 1794 r. – Insurekcja Kościuszkowska: Narodowe powstanie pod wodzą Tadeusza Kościuszki. Mimo początkowych sukcesów (bitwa pod Racławicami), powstanie upadło pod naporem sił rosyjskich i pruskich.

• 1795 r. – III Rozbiór Polski: Ostateczna likwidacja państwa polskiego z mapy Europy przez trzy mocarstwa zaborcze. Polska straciła niepodległość na 123 lata.

💡 Warto wiedzieć:

1. Warszawa stała się stolicą formalnie dopiero w Konstytucji 3 Maja, wcześniej była po prostu „miastem rezydencjonalnym Jego Królewskiej Mości”.

2. Jan III Sobieski był przez Turków nazywany „Lwem Lechistanu” ze względu na swoją odwagę i kunszt wojenny.

3. Konstytucja 3 Maja była tak nowoczesna i groźna dla absolutystycznych sąsiadów, że stała się bezpośrednim pretekstem do kolejnej agresji na Polskę.

Stanisław August Poniatowski

Zdrajca czy Patriota? 

Pochodzenie i młodość

• Urodził się 17 stycznia 1732 roku w Wołczynie jako syn kasztelana krakowskiego Stanisława Poniatowskiego oraz Konstancji z Czartoryskich.

• Otrzymał staranne wykształcenie od prywatnych nauczycieli, doskonale władając wieloma językami, w tym polskim, francuskim, niemieckim, łaciną oraz podstawami angielskiego i włoskiego.

• W młodości dużo podróżował po Europie (m.in. Niemcy, Francja, Anglia), gdzie zafascynował się zachodnią kulturą polityczną i literacką.

Relacja z Katarzyną Wielką i elekcja

• Podczas pobytu w Petersburgu w latach 50. XVIII wieku nawiązał romans z wielką księżną Katarzyną, późniejszą carycą Rosji.

• W 1764 roku, dzięki politycznemu i militarnemu wsparciu Katarzyny II oraz poparciu stronnictwa Familii Czartoryskich, został wybrany na króla Polski.

• Jego koronacja odbyła się 25 listopada 1764 roku, co zbiegło się z dniem imienin rosyjskiej cesarzowej.

Działalność reformatorska i mecenat

• Jako władca dążył do modernizacji i wzmocnienia państwa, wprowadzając reformy wojskowe, gospodarcze oraz próbując uzdrowić system sądownictwa.

• Był jednym z głównych autorów Konstytucji 3 Maja oraz inicjatorem reform Sejmu Czteroletniego.

• Zasłynął jako wybitny mecenas sztuki i nauki; organizował słynne obiady czwartkowe i zgromadził jedną z największych kolekcji dzieł sztuki w Europie.

Upadek i kontrowersje

• Przez cały okres panowania zmagał się z oskarżeniami o bycie marionetką Rosji i całkowitą uległość wobec carycy.

• W 1792 roku, pod naciskiem Rosji, przystąpił do konfederacji targowickiej, co do dziś przez wielu historyków i opinię publiczną uznawane jest za symbol zdrady narodowej.

• Za jego rządów doszło do trzech rozbiorów Polski (1772, 1793, 1795), które ostatecznie doprowadziły do upadku Rzeczypospolitej i utraty przez nią niepodległości na 123 lata.